A-) Kırâat İlmi
a-) Kırâat İlmi'nin Tarifi
Kırâat, “Karae” fiilinden masdardır ve sözlükte “okumak” anlamını ifade eder. 1 Terim manasıyla ise kırâat, “Kur'ân kelimelerinin edasının keyfiyetini ve ihtilaflarını, nakledenlerine isnat ederek bilmektir.” 2 Kırâat İlmi'nin buna benzer başka bir tanımı ise şöyledir: “Kur'ân-ı Kerim'in kelimelerinin telaffuzlarını ve bunların çeşitli vecihlerle okunuş tarzlarını, râvilerine isnat ederek bildiren bir ilimdir.” 3

b-) Kırâat İlmi'nin Gâyesi
Her ilmin bir gâyesi olduğu gibi Kırâat İlmi'nin de bir gâyesi vardır. Bu ilmin gâyesi, “Kırâat imamlarına isnat edilen her bir okuyuş şeklini bilmek ya da mütevatir ihtilafların zabt melekesini elde etmektir.” 4 Böylece Kırâat İlmi sayesinde ne kadar mütevatir okuyuş varsa bu okuyuş şekilleri tamamen bilinmiş olur.

c-) Kırâat İlmi'nin Konusu
Bu ilmin konusu, “Telaffuzlarındaki değişme ve edalarındaki keyfiyet bakımından, Kur'ân-ı Kerim'in kelimeleridir.” 5
Bu ilimde, Sünnet ve İcma'dan yararlanılarak Medd, Kasr, Nakl… den söz edildiği gibi Kur'ân-ı Kerim'in nazm şekillerinden ve zamanımıza kadar tevâtüren gelmiş olan ihtilaflardan da bahsedilir. 6 Bu sayede Kırâat İlmi'nin, Kur'ân'ın doğru telaffuzuyla ilgili bir ilim olduğu hemen anlaşılır.

d-) Kırâat İlmi'nin Faydası
Kur'ân kelimelerini; telaffuz hususunda hatadan korumak, tahrif ve tağyirden muhafaza etmek, kırâat imamlarından her birinin kırâatini bilmek ve okuyuşlarını birbirinden ayırmak 7, bu ilmin faydaları arasındadır.
Yani bu ilmin, doğru ve mükemmel bir şekilde öğrenilmesi Kur'ân'ı tahriften muhafaza eder ve O'nun orjinal metnini her türlü tehlikeden korumuş olur. Yeryüzünde böyle bir özellik, yüce kitabımız Kur'ân dışında taraf-ı lâhûtî'den geldiğine iman edilen hiçbir kitaba nasip olmamıştır.

B-) Senetleri Açısından Kırâat Çeşitleri

a-) Mütevâtir Kırâat
Bu kırâat çeşidi, yalan üzerine ittifak etmeleri mümkün olmayan bir topluluğun kendileri gibi bir topluluktan naklettikleri, Hazreti Peygamber'e muttasıl/kesintisiz bir senetle ulaşan, bir yönden de olsa İmam Mushaf'ın hattına ve Arap dil kurallarına uyan kırâat anlamına gelir. 8 Bu kırâat şekli, Hadis'in mütevatir şekline benzer.
Kırâat imamlarından Nâfi, İbn Kesir, Ebu Amr, İbn Amir, Asım, Kisai ve Hamza'nın kırâatleri, bu guruba dahildir. Bu kırâatlerin hepsine birden yedi kırâat anlamında “Kırâat-ı Seb'a” denir. Bu kırâatlerin hepsine iman etmek şart olup, onlardan herhangi birini inkâr etmek küfürdür. Bahsi geçen kırâatlerle hem namazda ve hem de namaz dışında Kur'ân tilavet etmek câizdir.

b-) Meşhûr Kırâat
Senedi sahih, Arap dili gramerine ve Osmânî Mushaflara uygun, kırâat imamları arasında meşhûr olan ve fakat tevâtür derecesine yükselmeyen kırâatlere bu isim verilir. 9 Bu kırâat şekli, Hadis'in meşhûr şekline benzer.
Kırâat imamlarından Ebu Ca'fer, Ya'kub ve Halef'in kırâatleri bu guruba dahildir. Bu kırâatlerin hepsine birden üç kırâat anlamında “Kırâat-ı Selâse” denir. Bu üç kırâatin Kırâat-ı Seb'a'ya ilavesiyle de on kırâat anlamındaki “Kırâat-ı Aşera” meydana gelir.
Bahsi geçen kırâatlerin hepsine birden iman etmek elzem olup, onlardan herhangi birini inkâr etmek câiz değildir.

c-) Âhâd Kırâat
Âhâd kırâat, senedi sahih olmakla birlikte ya hattı İmam Mushaflara uygun düşmeyen veya Arap dili gramerine uymayan ve yahut da kırâat imamları arasında istenilen şöhrete ulaşmayan kırâat çeşididir. Bu da Hadis'in âhâd kısmına tekâbül eder.
Bu tarz kırâatlere iman etmek gerekmediği gibi, onlardan herhangi biriyle Kur'ân tilâvet etmek de câiz değildir.

d-) Şâzz Kırâat
Nakli sahih bir isnatla yapılmayan, bir başka ifadeyle mütevâtir kırâatlerin taşıdığı üç temel şartı bünyesinde bulundurmayan kırâatlerdir.
Bahsi geçen kırâatlere iman etmek gerekmediği gibi, onlardan herhangi biriyle gerek namaz içinde ve gerek de namaz dışında Kur'ân tilâvet etmek câiz değildir.


e-) Mevzû (Apokrif=Uydurma) Kırâat
Bu kırâatler, hiçbir temele dayanmayıp asılsız olarak birilerine isnat edilen uydurulmuş kırâatlerdir. Bu kırâat çeşidinin örneğini Muhammed b. Ca'fer el-Huzâî'nin asılsız olarak Hanefî Mezhebi'nin kurucusu olarak kabul edilen İmam Ebu Hanife'ye nispet ettiği kırâatler oluşturur.
Asıl itibarıyla bu tarz okuyuşlara kırâat demek bile uygun değildir. Zira bunlar kırâat olmayıp uydurulmuş şeylerdir. Bu tarz kıraatleri kabul etmek de onlarla Kur'ân tilâvet etmek de câiz değildir.

f-) Müdrec Kırâat
Müdrec kırâatler, âyetlere tefsîr kabîlinden yapılan ziyâdelerden ibarettir. 13 Ashabdan Sa'd b. Ebi Vakkas, İbn Mesud ve Ubey b. Ka'b'ın bu türden örnekleri oldukça fazladır.
Asıl itibarıyla bu ziyâdeleri de bir kırâat çeşidi olarak değerlendirmek pek isabetli değildir. Zira az önce de ifade ettiğimiz gibi bu ziyâdeler, kırâatle alakalı olmayıp tefsir kabîlinden ashabın kendi Mushaflarına yazdıkları ziyâdeleri ifade eder.

Kaynaklar

Aydüz, Prof. Dr. Davut, Kur'ân'a Dâir İncelemeler, İstanbul 2000.
Cerrahoğlu, Prof. Dr. İsmail, Tefsir Usûlü, Ankara 1997.
Çetin, Prof. Dr. Abdurrahman, Kur'an Okuma Esasları, Bursa 2003.
Demirci, Prof. Dr. Muhsin, Kur'ân Tarihi, İstanbul 2005.
Eroğlu, Prof. Dr. Ali, Kur'ân Tarihi ve Kur'ân İlimleri Üzerine, Erzurum 2002.
Karaçam, Prof. Dr. İsmail, Kur'ân-ı Kerim'in Nüzûlü ve Kırâati, İstanbul 1995.
--------, “Kırâatlerin İntikâli”, Kur'ân ve Tefsir Araştırmaları 4, İstanbul 2002.
Temel, Dr. Nihat, Kırâat ve Tecvîd Istılahları, İstanbul 1997.
Tetik, Dr. Necati, Kırâat İlminin Ta'limi, İstanbul 1990.
Yüksel, Prof. Dr. A. Osman, İbn Cezerî ve Tayyibetü'n-Neşr, İstanbul 1996.

Soner Akdağ
1 Prof. Dr. Muhsin Demirci, Kur'ân Tarihi , İstanbul 2005, s. 161.
2 Prof. Dr. İsmail Karaçam, Kur'ân-ı Kerim'in Nüzûlü ve Kırâati , İstanbul 1995, s. 235.
3 Prof. Dr. A. Osman Yüksel, İbn Cezerî ve Tayyibetü'n-Neşr , İstanbul 1996, s. 29.
4 Prof. Dr. İsmail Karaçam, Kur'ân-ı Kerim'in Nüzûlü ve Kırâati , İstanbul 1995, s. 236.
5 Prof. Dr. Davut Aydüz, Kur'ân'a Dâir İncelemeler , İstanbul 2000, s. 8.
6 Prof. Dr. İsmail Karaçam, Kur'ân-ı Kerim'in Nüzûlü ve Kırâati , İstanbul 1995, s. 235.
7 Prof. Dr. İsmail Karaçam, Kur'ân-ı Kerim'in Nüzûlü ve Kırâati , İstanbul 1995, s. 236.
8 Prof. Dr. Ali Eroğlu, Kur'ân Tarihi ve Kur'ân İlimleri Üzerine , Erzurum 2002, s. 163 vd.
9 Prof. Dr. İsmail Karaçam, “ Kırâatlerin İntikâli ”, Kur'ân ve Tefsir Araştırmaları 4, İstanbul 2002, s. 296.
10 Prof. Dr. İsmail Karaçam, “ Kırâatlerin İntikâli ”, Kur'ân ve Tefsir Araştırmaları 4, İstanbul 2002, s. 296.
11 Prof. Dr. Ali Eroğlu, Kur'ân Tarihi ve Kur'ân İlimleri Üzerine , Erzurum 2002, s. 164.
12 Prof. Dr. Ali Eroğlu, Kur'ân Tarihi ve Kur'ân İlimleri Üzerine , Erzurum 2002, s. 163; Prof. Dr. İsmail Karaçam, “ Kırâatlerin İntikâli ”, Kur'ân ve Tefsir Araştırmaları 4, İstanbul 2002, s. 297.
13 Prof. Dr. İsmail Karaçam, “ Kırâatlerin İntikâli ”, Kur'ân ve Tefsir Araştırmaları 4, İstanbul 2002, s. 297.